Dnia 19 stycznia 2010 roku w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie odbyła się debata polityczna pt. „Władza, pieniądze i… - finansowanie polityki”, której uczestnikiem był Wiceprzewodniczący Partii Demokratycznej Marek Matczak, pełniący w trakcie ostatnich wyborów do Parlamentu Europejskiego funkcję pełnomocnika finansowego KKW CentroLewica (PD+SdPL+Zieloni).
Pozostałymi dyskutantami byli: prof. dr hab. Antoni Z. Kamiński (Instytut Studiów Politycznych PAN), Jarosław Zbieranek (Instytut Spraw Publicznych) oraz Adam Sawicki (Fundacja Batorego, Program Przeciw Korupcji). Debatę prowadził dr Kamil Kacperski.

Spotkanie uroczyście rozpoczął prof. Wawrzyniec Konarski (kierownik Katedry Nauk Politycznych SWPS). Dr Kacperski przytoczył pogląd Jamesa Madisona, zgodnie z którym politycy czują tylko dwa rodzaje miłości – do władzy i do pieniędzy. Dyskusja miała na celu weryfikację powyższych słów.

Pierwszą częścią spotkania były swobodne wystąpienia gości. Prof. Kamiński przedstawil wyniki badań, wedle których nie stwierdzono związku, pozytywnej korelacji między finansowaniem polityki z budżetu państwa a brakiem korupcji, zwiększoną konkurencyjnością partyjną, czy szczególną dbałością polityków o sprawy państwa. Profesor dodał, że obecnie cztery największe partie biorą ok. 97% środków budżetowych, w tym PO i PiS ok. 70%, co tworzy poważne nierówności między partiami.

Adam Sawicki wyraził przekonanie, iż inne finansowanie partii niż z budżetu państwa (w efekcie finansowanie w sposób niejawny) może spowodować brak niezależności polityków – należy dążyć do pełnej jawności i transparentności finansowania polityki. Przyznał, że istnieją pewne nieprawidłowości w systemie wydatkowania funduszy, ale politycy także nauczyli się omijać pewne regulacje. Na koniec wypowiedzi Sawicki stwierdził, iż finansowanie partii z pieniędzy publicznych jest dobrą formą – potrzebne są jednak ścisłe i dokładne unormowania i skuteczny system kontroli.

Dr Zbieranek dokonał podsumowania funkcjonowania obecnego systemu. Partie świetnie dostosowały się do obowiązujących uregulowań. Znamienny jest także trend, gdzie państwo zwiększa nakłady na parte polityczne (obecnie ok. 114 mln zł). Zdaniem Jarosława Zbieranka wytworzyły się „kartele partii” niechętnych zmianom obecnego systemu – są przecież jego beneficjentami. Zgodnie z przeprowadzonymi badaniami znacząca większość Polaków (80%) jest przeciwna finansowaniu partii z budżetu państwa. Propozycje zmian przedstawiła Platforma Obywatelska, ale były to propozycje zbyt radykalne, rewolucyjne. Zmiany ewolucyjne – proponowane m.in. przez SLD – były formą odświeżenia obecnego systemu, który pewnej zmiany potrzebuje. Według dr Zbieranka system ten (z 2001 roku) jednak sprawdził się: uporządkował funkcjonowanie partii, narzucił pewną dyscyplinę. Niemniej, zarzuty przeciwników obecnych regulacji również znajdują potwierdzenie w rzeczywistości. Poważnym problemem jest też to, że małe partie „wegetują” bez dotacji z budżetu. Według eksperta konieczna jest zmiana algorytmu finansowania partii, podniesienie nakładów na prace eksperckie partii, ograniczenie kwot wydawanych na kampanie medialne, obniżenie progu uprawniającego partie do pobierania dotacji z budżetu państwa.

Marek Matczak uznał, że obecny trójstopniowy system kontroli partii od strony finansowej stwarza wiele trudności. Podkreślił, że partia którą reprezentuje (PD) opowiada się za pełną jawnością finansowania, ale także samej kontroli: sprawozdania partii politycznych powinny być jawne, upublicznione, sprzyja to bowiem realizacji wymogu transparentności przez obie strony: partie i kontrolne elementy systemu. W ocenie Wiceprzewodniczącego Partii Demokratycznej wiele obecnych przepisów jest ze sobą sprzecznych, a nawet wykluczających się, co utrudnia wszelkie rozliczenia. Zdaniem Marka Matczaka partie nie powinny przeznaczać tak ogromnych jak obecnie kwot na kampanie medialne – powinno się kłaść nacisk na aspekt merytoryczny. W tym kierunku powinny przebiegać zmiany.

Aut. Piotr Obacz

Więcej na temat konferencji czytaj na stronie Regionu Mazowieckiego